اهلاوسهلا بضیوفنا الکرام واشرفنا من اتی واضافنا بمدونته  دسته‌بندی تاریخ الاحواز - حب الأحواز
X
تبلیغات
چهره بلاگ

أحتلال الاْحواز العربیة من قبل ایران


 

 

 

 

فصول من تاریخ الاحواز



أحتلال الاْحواز العربیة من قبل ایران

و لعل الکثیر من ابنا امتنا لا یعرف هذه الجزء

العربی السلیب من الوطن العربی و الذی تسکنه اکثر من 12 ملیون عربی یعیشون تحت نیر الاحتلال الایرانی وتمارس

ضدهم کل اشکال القمع و العنصریة

وسیاست التفریس ومن منطلق واجبنا فی تعریف القضیة الاحوازیة و حقانیة نضال العرب فی

الاحواز سنقوم بنشرفصول من تاریخ هذه الارض و الشعب و و مایعانی جرئ الدولة التی تدعی حماة الاسلام ومناصرة العرب.

امارة المحمرة

ان تاریخ اقامة الدولة و النظام علئ ارض الاحواز یعود الئ اکثر من الفین عام قبل المیلاد

حیث کان العلامیین وهم من اصل سامی و امتداد لحضارة بین النهرین اول

من اقام النظام و الدولة و اسس القصور و المعابد و التی مازالت شاهقة

فی ارض الاحواز رقم المحاولات العدیدة لتشویه تاریخها

و تسلسلت الامارات فی حکم الاحواز حتئ فی ظل الاحتلال الاخمینی لعیلام

(
الاحواز الحالی) و بلاد ما بین النهرین و ذالک فی عام 650 قبل المیلاد

حیث کان امارة نیسان و بعدها فی زمن الدولة الاسلامیة کانت تشکل امارة عربیة اسلامیة

تارة مستقلة و تارة ضمن مدینة البصرة و بعد الاحتلال المغولی اصبحت امارة عربیة

مستقلة علئ ید المشعشین و وسعوها حتئ شملت العدید من مدن العراق وفی مرورنا هذه نرید ان نبین للقارء الکریم

ان امارة المحمرة هی لیست

اول امارة تأسست فی الاحواز

و لکننا اخترناها لانها شهدت صراعات عدیدة مع

الغزاة وازدهرت الاحوازفی زمنها و سنوافیکم فی

الفصول القادمة عن المراحل التاریخیة

التی مرة بها ارض الاحواز السلیبة.

و اما عن امارة المحمرة ‘ اکتسبت هذه الامارة اسمها من قبیلة کعب العربیة

التی اسستها وشکلت قوتهاالاساسیة ,وذکر القلقشندی (1)

کبیر المؤرخین العرب ,ان بنی کعب قبیلة ترجع فی اصولها الى قبیلة عامر بن صعصمة

نزحوا من شبه الجزیرة العربیة واستقروا فی

العراق ,وانهم ینتمون جمیعآ الى اصل واحد حتى کعب الساکنة فی عربستان ,وقد

استوطنت هذه الفروع ضفتی شط العرب واعتمدت زراعة الارز وتربیة المواشی فی

حیاتها الاقتصادیة متخذة من مدینة (قبان) مرکزآ لها .

لقد رسم اللورکرزون تسلسل شیوخ قبیلة بنی کعب الذین حکموا کالتالی :

ناصر بن محمد واشقاؤه عبد الله ,سرحان 1690-1722.

فرج الله 1722-1733 .الشیخ طهماز بن خنفر1733-1735.

بندر 1735-1737.سلمان1737-1767-عثمان ,غانم1767-1770.

برکات

1770-1782.
غضبان1782-1792.مبارک1792-1794.فارس1794-1795.علوان1795-1801.محمد180

1-1612.
غیث بن غضبان1812-1816.عبد الله 1816.غیث الثانی 1816-1828,مبادر بن

غضبان 1828-1831.عبد الله الثانی 1831.ثامر بن غضبان 1831-1837.فارس بن

غیث1838-1841.لطف اللهورحمه ,جعفر وتولوا الامارة حتى عام 1889.(2)

کان اول امراء هذه الامارة علی بن ناصر بن محمد وفی عام 1747 انتقل مقر

الامارة الى الدورق وابدل اسمها الى (الفلاحیة) وذلک بقیادة الشیخ سلمان .

تألقت هذه المدینة العربیة فی سماء التاریخ العربی المجید ,حیث یقترن اسمها

دائمآ بفترات خالدة من الکفاح الدامی الذی خاضة الشعب العربی هناک ضد الطامعین

والمستعمرین والغزاة من عثمانیین وانکلیز وفرس .ولما کانت الحقبة قد شهدت

صراعآ بین قوى عدیدة لها اطماعها فی منطقة الخلیج العربی فقد تحتم على امارة

کعب ان تحدد وضعها السیاسی والعسکری بما یضمن الحفاظ على الکیان العربی

,
للمنطقة لاجل ذلک اتجهت نحو الجانب الغربی من شط العرب , وضمنت سیطرتها على

جزر البصرة ومنطقة الدواسر*. (1) وقرى عدیدة فأصبحت قادرة على التحکم فی ملاحة

شط العرب وغربه ,فأصبحوا سادة منطقة الخلیج لدرجة انه لم یسمح لسفینة ان تمر

فی منطقة شط العرب الى بعد ان تدفع الضریبة وقد عزز الشیخ سلمان اسطول الامارة

حتى اصبح یضاهی الاسطول العثمانی فی قوته وقد تمکن من نشر سلطانه من جزیرة

عبادان الى قرب مدینة بوشهر وعلى سواحل عمان فی الخلیج العربی .

______________

*
تمتد منطقة الدواسر لمسافة کبیرة على طول الشاطیء الایمن لشط العرب بین

شیهأن والدورة (لوریمر , دلیل الخلیج القسم الجغرافی , ص 573)نقلآ عن کتاب

امارة کعب العربیة فی القرن الثامن عشر ضوء الوثائق البریطانیة ,ص 29.



الدولة العثمانیة والفارسیة

______________

حاولت الدولتان العثمانیة والفارسیة اللتان خشیتا من هذا المد العربی اضعاف

هذه الامارة فأخذت کل منهما فی بادىء الأمر تمارس ضغطآ سیاسیآ علیها ,اذ طالبت

الشیخ سلمان دفع الجزیة اعترافآ منه بسیادتهم علیه , وادعت کل منها انه یخضع


لسیادتها غیر ان الشیخ العربی وقد اراد افهام الدولتین بأن امارته تتمتع

بالاستقلال ضرب ادعاءاتهما عرض الحائط , فرفض دفع الاتاوه ومارس السیادة على

المنطقة بشکل کامل .

على ان الضغط العثمانی الفارسی جعل الشیخ (سلمان )یستخدم أحیانآ أسالیب

دبلوماسیة ذکیة للتخلص من تلک الضغوط والمناورة لأجل التهیؤ للمواجهة العسکریة

التی کان لابد وان تقع بسبب الاطماع التوسعیة لکل من الدولتین فیذکر الرحالة

(
کارستن نیبور ) الذی کان موجودى فی البصرة سنة 1765 ضمن رحلته الى منطقة

الخلیج العربی, بان الشیخ سلمان کان یشکو من ضغط حکومة بغداد واخذها الاموال

منه عندما یطالبه کریم خان الفارسی بالاتاوه, ویفعل الامر ذاته مع باشا بغداد

اذ یشکو له امر الفرس وابتزازهم الاموال منه .. کما کان ینسق معه الوجهاء

العرب منطقة البصرة لضمان مواجهة السلطة العثمانیة واثارة المتاعب فی وجهها.

ان نجاح امارة کعب فی ان تکون قوة متنفذة فی منطقة شط العرب وافشال المشاریع

التوسوعیة للقوى الطامعة , دفع الفرس والعثمانیون بعد ان فشلوا فی ضغطهم

السیاسی علیها استخدام القوة العسکریة فی محاولة تکسر شوکتها واحتلال اراضیها.

ولما کان الفرس یستهدفون عروبة المنطقة ضمن نهجم التاریخی الثابت ,فقد شهدت

امارة کعب العربیة غزوآ فارسیآ سنة 1757م به قادة کریم خان بنفسه (1) الا أن

الحملة اصابها الفشل واضطر کریم خان الى الانسحاب کما حاربه العثمانیون

لشعورهم بالضغط امامه ,ولأن لم یدفع الرسوم المتوجبة علیة والتی کان یدفعها

امراء المنطقة من قبل ,وکان قد هددهم بالسیادة على شط العرب ,لکن الاتراک

تراجعوا امام قواته بدورهم وقد ابدى الشیخ سلمان شجاعة کبیرة مما أثلر اعجاب

اعدائه و حذرهم حتى وصلت شهرتة الى بلاد اوروبا .



موقف الانکلیز

_______________

ان تنامی قوة کعب جعل الانکلیز طرفآ فی التصدی لهذی الأمارة بحجة حمایة

مصالحهم فی المنطقة ,وفی سنة 1761م کان على کعب ان تواجه عدوانأعثمانیآ

انکلیزیآمشترکآ,اذ اصدر (دوجلاس )الوکیل الانکلیزی فی بندر عباس اوامره الى

عدد من السفن الحربیة التابعة لشرکة الهند الشرقیة بان تشترک مع السفن الحربیة

العثمانیة فی مهاجمة امارة کعب وتحطیم سفنها المسلحة الراسیة فی خور موسى ,غیر

ان المعرکة انتهت بصالح هذه الامارة العربیة بعد ان قامت باغلاق شط العرب فی

وجه السفن الصاعدة والهابطة معآ ,وتقدمت قواتها الى منطقة الدواسر الکائنة على

الجانب الغربیر من شط العرب

على الجانب الغربی من شط العرب لحمایة امن اراضیها الامر الذی اثار فزع

السلطات العثمانیة فی البصرة وغضب شرکة الهند الشرقیة الا نکلیزیة حیث کانت

لها مصالح فی تمور هذه المنطقة .فقررت الوکالة الانکلیزیة فی البصرة ارسال سفن

مسلحة تتصدى للقوة العربیة وفی نفس الوقت وصل الى جوار البصرة والى بغداد (علی

باشا) على رأس قوة عسکریة وبدأت السفن الحربیة الانکلیزیة تشتبک مع

_____________
ولسون , : الخلیج العرب یترجمة عبد القادر یوسف , الکویت 1970ص 311 عن

کتاب امارة کعب العربیة نفس المصدر السابق صفحه 31.

الاسطول الکعبی ولکن بالرغم من هذا التحالف الانکلیزی العثمانی ضد کعب الاانها

عرفت کیف ترهق , خصومها الذین لم یستطیعوا هذه المرة ایضآ املاء ایة شروط

علیها , وظلت تسیطر على المناطق الستراتیجیة المطلة على شط العرب .



تنامی القوة البحریة ومواجهة التآمرالفارسی العثمانی الانکلیزی

________________________________________________

ان هذه المکانة التی اصبحت علیها المارة کعب , جعلها باستمرار هدفآ للعدوان ,

لا سیما وان قوتها البحریة قد بدات تظهر وتتفوق حیث کان فی حوزتها سنة 1765 م

عشر سفن حربیة کبیرة من نوع المسمى (بالغلافة ),(1) وسبعون صغیرة من نوع

(
دانق) .و الحقیقة انه فی الوقت الذی کانت فیه الحواز تواجه تحالفآ انکلیزیآ

عثمانیآ کان الفرس یراقبون الموقف عن کثب فما ان فشل کریم خان فی تحقیق اهدافه

حتى اسرع فی ابداء الرغبة بشن هجوم مشترک ضد کعب فوافقوه على فکرته وهکذا

تحرکت قوات فارسیة کبیرة بقیادة کریم خان فی نهایة اذار 1765م باتجاه الاحواز,

وعبرت نهر الکارون واقامت معسکرها عند الفلاحیة بانتظار تحرک القوات

العثمانیة من البصرة للمشارکة فی عملیة الغزو وفی مقابل ذلک کان الشیخ سلمان

الذی تمرس على اسالیب القتال وفنونه فی الانهار بل اصبح یجیده بمقیاس ذلک

العصر والمنطقة قد تراجع بقواته واتخذ مواقفه الدفاعیة على طول الحفار وشط

العرب , وعندما شعر کریم خان بان العثمانیین غیر جادین فی مساعدته ادرک فشل

عدوانه فقد سبق ان واجه کعبآ سنة 1757 م وانسحب دون یحقق شیئآ ,لذلک لم یکن

________________________________________________

(1)
الغلافات : سفن حربیة تتحرک بالمحاذیف . تستطیع السیر فی میاه قلیلة

العمق, وقد لعب هذا النوع من السفن دور موهم بلخلیج العربی خلال النصف الثانی

من القرن الثامن عشر.



امامه ایضآ سوى قرار الانسحاب فکعب قادرة على التحرک والمناورة العسکریة ضمن

مخارج عدیدة لها فی جهة الغرب والجنوب (شط العرب والخلیج العربی) وهی مخارج

کان الفرس یأملون ان تفرض القوات العثمانیةالحصار علیها.

وتعویضآ عن الفشل والخذلان الذی منی به کریم خان فی عدوانه على کعب قامت

القوات الفارسیة بناء على اوامره بتدمیر مشاریع الری التی شیدها العرب على نهر

کارون حیث دمرت السداد المقامة عند موقع السابلة مؤثرین بذلک رخاء (قبان) التی

تعد من المناطق المزدهرة اقتصادیآ وقد استطاعت کعب ان تواجه الموقف بحیث توغلت

فی الشرق اکثر من ذی قبل واخذت من الفلاحیة معقلا ومقرآ لها.

وتشیر الوثائق الى ان الاسطول الکعبی تمکن فی مارس 1765 م من التصدی لقوة

بحریة عثمانیة کانت فی طریقها لضرب استحکامات کعب قوامها احدى عشرة سفینة

حربیة ویتولى قیادة بعضها ملاحین انکلیز , اضافة الى عدد من الصفن الصغیرة

المحملة بالذخیرة ,والرجال , واسفرت العملیات الحربیة عن استیلاء الاسطول

الکعبی على ثلاث قطع بحریة کبیرة وعدد من قوارب النقل الصغیرة وفی نفس الوقت

واجهت کعب هجومآ بریآ قامت به القوات العثمانیة التی قدر عددها به بخمسة الاف

جندی وتمکنت من ایقاف تقدمها , وبعد اسابیع من العملیات الحربیة اضطرت الى

التقهقر والعودة الى البصرة.

ولم تنسى امارة بنی کعب مساهمة السفن الحربیة التابعة لشرکة الهند الشرقیة

الانکلیزیة فی العملیات الحربیة العثمانیة والفارسیة ضدها , فقامت فی الثامن

عشر من تموز عام 1765م ست سفن تابعة للاسطول الکعبی بمهاجمة سفینة تابعة لشرکة

الهند الشرقیة الانکلیزیة , کانت قد وصلت شط العرب فی طریقها الى البصرة قادمة

من مدراس فی الهند ,واستولت علیها کما استولت فی الیوم التالی على یخت الشرکة

الذی کان فی طریقه الى البصرة قادمآ من بوشهر , وبصحبته سفینه بنغالیة تجاریة

کبیرة کان یقوم بحراستها وتم الاستیلاء علیها ایضآ. وعلى اثر هذا الحادث قام

وکیل شرکة الهند الشرقیة الانکلیزیة فی البصرة بمقابلةمتسلم البصرة لمناقشة

الموقف مبنیا له ان لما کان الانکلیز یتاجرون فی البصرة تحت حمایته و لما کانت

کعب من رعایا السلطان فانه لا یستطیع ان یتقدم بطلب الى کعب لاعادة السفن الا

عن طریقه ,و ارسل على اثرها المتسلم خطابا الى کعب مطالبا فیه اعادة السفن

,
الا ان کعب رفضت الاذعان.

و عندئذ طالب وکیل الشرکة حکومة البصرة بالتعویض عن السفن و بعث بخطاب الى

حکومة بومبای اشار فیه الى الاخطار التی تتعرض لها تجارة الشرکة ,و ذکر انه

سیکون امرا بالغ الصعوبة لای سفینة من سفن التجارة ان تتابع سیرها فی شط العرب

ان لم یوقف الشیخ سلمان عند حده سریعا و ان تدمیر کعب هو اقصى ما تنشده

التجارة فی هذا المکان و هو امر لا یستطیع ان یتکفل به العثمانیون بدون

مساعدتنا و اوصى الوکیل بارسال قوة بحریة لمهاجمة کعب و استخلاص السفن من

قبضتها و قال ان هذا لامر یجد هوى لدى حکومة البصرة التی اعلنت انها ستقوم

بمهاجمة کعب برا اذا قام الانکلیز بمهاجمتها بحرا و بالنظر لخطورة الموقف جهزت

حکومة بومبای على جناح السرعة اکبر حملة بحریة توجهها الى الخلیج العربی من

الهند,و عند وصول القوة البحریة البریطانیا الى میاه شط العرب فی 10 اذار

1766
م تقدم وکیل الشرکة فی البصرة بناء على تعلیمات من حکومة بومبای _بعدة

مطالب الى امارة بنی کعب ,تضمنت اعادة الانکلیزیة مع شحناتها و التعویض عن مدة

الحجز وعن التکالیف التی تکبدتنها شرکة الهند الشرقیة الانکلیزیة ,فی ارسال

الحملة البحریة و ورد فی تعلیمات حکومة بومبای انه فی حالة موافقة الشیخ سلمان

على هذه المطالب فان على الوکیل ان یرتبط معه بتعهد نیابة عنها ,مفاده الا

تتدخل الشرکة فی ای نزاع بینه و بین جیرانه ,على ان یتعهد من جانبه بعدم

التعرض الى تجارة الشرکة فی المستقبل و عند التوقیع على مثل هذا التعهد فان

الوکیل سوف یخبر السلطات العثمانیة فی

تاریخ الدوله الاحوازیه

تاریخ الدوله الاحوازیه    

قبل المیلاد : شهد إقلیم عربستان میلاد إحدى أقدم الحضارات البشریة، وهی الحضارة العیلامیة السامیة سنه 4000

ق م : استولى العیلامیون على مدینة أور عاصمة المملکة الأکادیة.2320

ق م : غزا الملک البابلی حمورابی أرض عیلام وضمها إلى مملکته. 2095

1160ق م : فتح الملک العیلامی (شوتروک ناخونته) أرض بابل، حیث استولى على تمثال مردوک

أکبر آلهة بابل، ومسلة حمورابی التی عثر علیها الفرنسیون مع آثار قیمة أخرى فی مدینة السوس عام 1901 م

ق م : الملک الآشوری ( آشور بانیبعل) أطاح بالدولة العیلامیة.640

ق م : احتلال الإقلیم على ید الفرس الأخمینیین.550

ق م: خضوع الأحواز لحکم الاسکندر الأکبر المقدونی، بعد هزیمة الأخمینیین.331

ق م : قیام السلوقیین ببسط سیطرتهم على الإقلیم.311

( م : احتلال الأحواز على ید الملک الساسانی (سابور الأول.221

م : فتح الأراضی الأحوازیة على ید المسلمین العرب، بقیادة أبی موسى الأشعری.637

1258م : احتل الغزاة المغول عربستان، بعد أن تمکنوا من الإطاحة بالخلافة العباسیة فی بغداد

ومن ثم خضع الإقلیم لدولة الخروف الأسود


1436م : قیام الدولة المشعشعیة العربیة بزعامة محمد بن فلاح، والتی حافظت على وجودها نحو ثلاثة قرون

بین الدولتین الإیرانیة والعثمانیة، وتمکنت فی بعض الفترات من بسط سیطرتها على أجزاء کبیرة من إیران

بما فیها بندرعباس وکرمنشاه، وأقالیم فی العراق بما فیها البصرة وواسط، بالإضافة إلى الاحساء والقطیف

1509م : احتلال الحویزة عاصمة المشعشعیین على ید الشاه إسماعیل الصفوی، إلا أن اندلاع الثورات العربیة

الأحوازیة ضد الحکم الصفوی أرغم الشاه إسماعیل على الاعتراف بالحکم المشعشعی على الإقلیم


م : هزم الجیش المشعشعی القوات العثمانیة التی حاولت احتلال عربستان، بعد تمکنه من احتلال بغداد والبصرة. 1541

1589م : تولى حکم الإمارة مبارک بن مطلب، والذی یعتبر فترة حکمه العصر الذهبی للدولة المشعشعیة

حیث تمکن من بسط سیطرته على کافة أنحاء عربستان، بعد طرد القوات الإیرانیة من هناک


م : تحالفت الإمارة المشعشعیة مع البرتغالیین دون أن تخضع لإرادتهم.1609

م : هزمت القوات المشعشعیة بمساعدة الدولة العثمانیة، الجیش الإیرانی الصفوی.1625

م : اعترفت الدولتان الصفویة والعثمانیة بموجب معاهدة مراد الرابع باستقلال الإمارة المشعشعیة.1639

م : استولى فرج الله بن علی المشعشعی على البصرة وضمها إلى إمارته. 1694

1732م : احتل نادر شاه الافشاری إقلیم الأحواز وقتل أمیرها محمد بن عبد الله المشعشعی

وتزامنا مع ذلک أخذت إمارة بنی کعب تبرز على الساحة، بعد أن تمکن أمراؤها من مد نفوذهم فی بعض المناطق فی الإقلیم


1747م : استولى مطلب بن عبد الله المشعشعی على الحویزة ومن ثم فرض سیطرته على مدن أخرى فی الإقلیم

مما أجبر الدولة الافشاریة على الاعتراف رسمیا بسلطة المشعشعیین فی الحویزة

1757م : الشاه کریم خان الزندی غزا عربستان، واستولى على بعض مدنها

ولکنه فشل فی نهایة المطاف فی إخضاع الإمارة الکعبیة

1765م : هزیمة التحالف الإیرانی العثمانی البریطانی (شرکة الهند الشرقیة)

أمام قوات الأمیر سلمان بن سلطان الکعبی الذی یعد قائدا عربیا فذا فی عصره حیث تمکن من إلحاق الهزیمة

بالدولتین الإیرانیة والعثمانیة فی آن واحد، ومن ثم أرغم القوات البریطانیة على الانسحاب من ساحة المعرکة


1821م: وقعت الدولتان الإیرانیة والعثمانیة على معاهدة أرضروم الأولی والتی قسمت

( عربستان إلى منطقتی نفوذ (عثمانیة وإیرانیة

م : غزت القوات العثمانیة مدینة المحمرة واحتلتها، ومن ثم استولت على کافة انحاء عربستان.1837

1847م : تخلت الدولة العثمانیة عن المناطق التابعة لها فی عربستان، بموجب

اتفاقیة أخرى عُرفت باسم معاهدة أرضروم الثانیة


1857م : اعترف ناصر الدین شاه القاجاری رسمیا بإستقلال المحمرة

على أنها إمارة وراثیة لها سیادتها وقوانینها الخاصة

م : فتح نهر کارون (دجیل) فی عربستان للمرة الأولى أمام الملاحة الدولیة. 1888

1897م : اغتیال الأمیر مزعل بن جابر الکعبی، واستلام شقیقه الأمیر خزعل الحکم فی عربستان

والذی تحالف مع بریطانیا حفاظا على استقلال إماراته من الدولتین الإیرانیة والعثمانیة

وقد لعب دورا بارزا فی أحداث الربع الأول من القرن الماضی. قال عنه أمین الریحانی فی کتابه (ملوک العرب)

إنه أکبرهم سنا بعد الملک حسین (شریف مکة)، وأسبقهم إلى الشهرة، وقرین أعظمهم إلى الکرم

م : وعدت بریطانیا الأمیر خزعل رسمیا بأنها ستقف فی وجه أی هجوم أجنبی یستهدف إمارته. 1902

1907م : وقعت بریطانیا وروسیا القیصریة على معاهدة قسمت إیران إلى ثلاث مناطق نفوذ

بریطانیة وروسیة ومحایدة، إلا أن إقلیم عربستان لم یذکر فی إطار تلک التقسیمات، حیث أنه اعتبر إمارة عربیة شبه مستقلة

م : اکتشاف البترول فی عربستان.1908

K.C.I.E .م : منحت بریطانیا الأمیر خزعل لقب سیر و وسام1910

ومن ثم أوسمة وألقاب أخرى

1914م : ساهم اندلاع الحرب العالمیة الأولى فی تعزیز النفوذ البریطانی فی عربستان

وبالتالی فقد ساعد على تدعیم مکانة الأمیر خزعل واستقلال إمارته

ودخلت القوات البریطانیة میناء عبادان للحفاظ على المنشآت النفطیة

1915م : حرضت الدولة العثمانیة العشائر العربیة المناوئة لخزعل، وأهمها بنی طرف، وربیعة، وبنی لام

على الخروج علی حکمه، وإعلان الجهاد ضد القوات البریطانیة المتحالفة معه

1917م : انتصار الثورة البلشفیة فی روسیا دفع بالقوى الغربیة وخاصة بریطانیا إلى تغییر استراتیجیتها تجاه المنطقة

حیث أخذت تتخلى شیئا فشیئا عن دعمها لاستقلال إمارة عربستان لصالح کیان إیرانی قوی

وموحد یشکل حاجزا استراتیجیا أمام الشیوعیین الروس ومحاولاتهم الوصول للمیاه الدافئة


م : إعلان فشل جهود الشیخ خزعل للفوز بعرش العراق1921

1922م : فی إطار مساعیه للتصدی لمحاولات رضا خان البهلوی (والد الشاه السابق)

السیطرة على عربستان، تحالف الشیخ خزعل مع العشائر البختیاریة المناوئة لرضا خان

1924م : أعلن الشیخ خزعل مقاومته لسیاسات ضد رضا خان التوسعیة. فقام بعرض قضیته على

(عصبة الأمم)، وطلب من علماء الدین فی النجف إصدار فتوى بتکفیر رضا خان الذی کان یشتهر

بعدائه للإسلام والعرب، ولکن جهوده باءت بالفشل. خاصة وأن البریطانیین قد نکثوا بجمیع وعودهم للشیخ خزعل

1925م : لجأ رضا خان بعد ظهور عجزه فی تحقیق انتصار عسکری ضد الأمیر خزعل، إلى الخدعة

فتمکن من اختطافه ونقله إلى طهران، حیث وضع تحت الإقامة الجبریة، ومن ثم فرض سیطرته

على عربستان بمساعدة بریطانیا حلیفة الشیخ خزعل. وهکذا فقد تمکنت إیران من ضم عربستان

إلى سیادتها، وبذلک فقد أنهت آخر إمارة عربیة فی الإقلیم


1928م: اندلعت انتفاضة شعبیة فی منطقة الحویزة، بقیادة الشیخ محیی الدین الزئبق الشریفی

الذی تمکن من السیطرة على المنطقة لأکثر من ستة أشهر رئیس عشائر الشرفه

و الذی اسقط طائره من الاحتلال الایرانی و هوس یعقال انسویلک هیبهچ

1935م: استشهاد الشیخ محیی الزیبق فی سجنه بمدینه الاحواز

م : قُتل الشیخ خزعل خنقا فی منفاه طهران على ید أعوان رضا خان.1936

1940م : اشتعلت انتفاضة کبیرة شارکت فیها قبائل عربیة، وعلى رأسها

قبیلة بنی کعب بزعامة الشیخ حیدر بن طلال


م : احتلت القوات البریطانیة عربستان إبان الحرب العالمیة الثانیة.1941

1946م : فور انتهاء الحرب، قاد أحد أبناء الشیخ خزعل الشیخ جاسب ثورة ضد الحکم البهلوی

ولکن لم یکتب لها النجاح. ومن ثم تم تشکل تنظیم فی الإقلیم باسم حزب السعادة الذی کان یطالب

بالحکم الذاتی لعربستان، ومواجهة سیاسة التفریس فی الإقلیم

م : اندلعت مظاهرات عارمة فی الأحواز تضامنا مع مصر عبد الناصر التی تعرضت للعدوان الثلاثی. 1956

م : تشکلت جبهة تحریر عربستان. ومن ثم برزت تنظیمات قومیة ناصریة مسلحة أخرى فی الإقلیم.1958

1963م : تمکن جهاز مخابرات الشاه (السافاک) بمساعدة الموساد الإسرائیلی، من کشف

وتدمیر تنظیم ناصری فی الأحواز باسم اللجنة القومیة العلیا والذی کان یخطط لثورة عربیة شاملة فی الإقلیم

وبعد محاکمة صوریة، جرى إعدام عدد من قادة التنظیم وهم

الشهید محی الدین حمیدان آل ناصر، والشهید عیسى المذخور، والشهید دهراب شمیل

عرب کشی به بهانه وطن پرستی-نـوری حـمـزة روزنامه نگار عرب


هر از چند گاهی خبرهای زندان یا اعدام تعدادی از فعالان سیاسی، فرهنگی ، اجتماعی وفعالان حقوق بشری عرب در سایت های برخی سازمان های احوازی و غیر احوازی منتشر می شود. البته این موضوع زمانی اتفاق می افتد که بازداشت شدگان شانس بیاورند وکسی بداند که آنها بازداشت و محکوم به زندان یا اعدام شده اند. چرا که در بسیاری از موارد به دلیل نا آگاهی خانواده ها در خصوص اهمیت انتشار اخبار، تهدید های اطلاعات در مورد انتشار خبر و وعده های جاسوسان اطلاعات برای آزادی افراد دستگیر شده پس از مدتی کوتاه جنازه های آنها را احیانا به خانواده هایشان تحویل می دهند.

در این میان اما بسیاری دیگر از بازداشت شدگان به کلی ناپدید می شوند. برای مثال می توان به ناپدید شدن یوسف سیلاوی شهروند عرب اهوازی اشاره کرد. یوسف سیلاوی که شوهر خواهر مرحوم منصور اهوازی (از موسسان حزب تضامن اهواز) است، در سال 2008 در حوالی منزل مسکونی خود در نزدیکی چهار شیر اهواز ربوده شد. از آن زمان تاکنون خانواده یوسف سیلاوی بر اساس وعده های برخی جاسوسان اداره اطلاعات برای کمک به یافتن او ساکت مانده اند و حتی از انتشار خبر خودداری می کنند. تا به امروز و با گذشت بیش از چهار سال از ربوده شدن یوسف سیلاوی توسط سربازان گمنام هنوز از زنده یا مرده یوسف سیلاوی هیچ کس باخبر نیست وخانواده او همواره آشفته خاطر روزگارشان را سپری می کنند.

درباره کشتن فعالان سیاسی عرب در تاریکخانه های وزارت اطلاعات در سطح اقلیم نیز می توان به مرگ شش تن از فعالان حقوق بشری عرب اشاره کرد. این شش تن عبارتند از؛  محمد کعبی، علیرضا غبیشاوی، غیبان عبیداوی، محمد چلداوی، ناصر آلبوشوکه و رضا مغامسی که به ترتیب در ادارات اطلاعات شوش، خلفیه(خلف اباد)،اهواز و دزفول کشته شدند.

برای نیروهای امنیتی در سطح اقلیم اهواز «عرب» یک خطر، تهدید و دشمن است و با کوچکترین سوء ظن می توان او را نشانه گرفت. برای مستند کردن این ادعا به چند حادثه اشاره می کنم.

 در دوهفته گذشته (در تاریخ14.8.2012) در کنار شط العرب چهار جوان عرب به ضرب گلوله نیروهای امنیتی کشته شدند. در این حادثه هولناک بر اثر مشکوک شدن نیروهای امنیتی به چهار جوان در اطراف روستایی در نزدیکی شط العرب، سربازان امام زمان اقدام به آتش گشودن به سوی آنان کرده و هر چهارتن را کشتند، «عبدالله عساکره» که چندی پیش عکس های او در سایت های احوازی منتشر شد یکی از کشته شدگان است.

در یک نمونه مشابه دیگر و به دنبال موج گسترده مصادره زمین های کشاورزی کشاورزان عرب در سایر مناطق عرب نشین اقلیم، دو برادر کشاورز به نام های؛ سید موسی فاضلی(۴۱ ساله) وسید علی فاضلی(۳۴ ساله) در مزرعه خود واقع در روستای عبدالخان در ۳۰ کیلومتری جنوب شهرستان شوش به ضرب گلوله نیروهای انتظامی کشته شدند.
در زمان وقوع درگیری و کشته شدن این دو برادر نیروی انتظامی با حضور در مزرعه آنها مانع ورود آن دو به مزرعه شده و این قطعه زمین را ملک دولتی اعلام کرده بود. این موضوع اما باعث مشاجره شده وبا آن که برادران فاضلی هیچ گونه سلاح گرم یا سرد در اختیار نداشته اند، هدف تیراندازی یک درجه دار نیروی انتظامی قرار گرفته وهر دو کشته می شوند.

پیش از این نیز در همین منطقه یک شهروند عرب به نام حسن لطیفی که متهم به سرقت بود با آنکه به هشدار پست بازرسی نیروی انتظامی توجه کرده و توقف کرده  بود به ضرب گلوله یک ستوان دوم نیروی انتظامی به نام فامیلی «سیاه منصور» کشته شد.

در نمونه ای دیگر و این بار درکوت عبدالله اهواز یک شهر وند عرب به نام حسین میاحی فرزند حامد در روز شنبه 26.5.2012 به دستور ایست پست بازرسی توجه نکرده و با نیروی انتظامی درگیر می شود. او بعد بازداشت شدن در حالی که زخمی شده بود به ضرب گلوله یک افسر نیروی انتظامی کشته شد.

اینها نمونه هایی است که من از آنها اطلاع داشتم وهمانگونه که اشاره شد بسیاری دیگر از این گونه حوادث مهندسی شده در مناطق عرب نشین رخ می دهد.

سوال اساسی اما این است که چرا با فعالان مدنی عرب از طیف هایی چون فعالان سیاسی، فعالان حقوق بشری و فعالان فرهنگی و حتی با بزهکاران اجتماعی با این شدت و وحشی گری برخورد می شود؟

در جواب به این سوال می بایست دو مولفه اصلی این حوادث یعنی «رویکرد قاتلان در اقدام به کشتن فعالان عرب» و در سوی دیگر «رویکرد قربانیان واصرار آنها بر قربانی دادن» را مورد توجه و بررسی قرار داد.

در فرایند اقدام به کشتن فعالان مدنی عرب اهوازی در قبل وبعد از انقلاب به نظر می رسد؛ حوادث مهم دیگری چون اعدام فعالان سیاسی عرب همانند محیی آل ناصر، دهراب شمیلی، عیسی نصاری و همچنین قتل عام مردم محمره (خرمشهر) در اردیبشهت ماه سال 1358 توسط افرادی چون؛ احمد مدنی عضو جبهه ملی ایران واستاندار وقت استان که با همکاری مستقیم محمد علی جهان آرا فرمانده وقت سپاه محمره (که گفته می شود عضو سازمان مجاهدین خلق ایران بوده)، سید ابوالحسن نوری امام جمعه محمره در آن زمان ، غلامحسین جمی امام جمعه عبادان(ابادان)، ابوالقاسم خزعلی نماینده خمینی در استان، احمد جنتی دیگر نماینده خمینی در استان، سید محمد علی موسوی جزایری امام جمعه اهواز، سید علی شفیعی دادستان استان در زمان جنگ، محمد علی عراقی معروف به اراکی که بعدها نماینده ولی فقیه در دزفول و پس از آن نماینده خامنه ای در مرکز اسلامی شیعیان در لندن مشغول به کار شدند و…. صورت گرفته را مورد بررسی قرار داد.

افزون بر موارد یاد شده، بررسی دلایل و چگونگی اعدام های دسته جمعی کنشگران اجتماعی عرب در اوایل انقلاب که در تمام شهرهای استان صورت گرفت نیز می تواند در فهم و درک بیشتر این موضوع ما را یاری دهد. اما بررسی همه این موارد از حوصله این یادداشت خارج است. در اینجا فقط به سوال اساسی مطرح شده می پردازم.

در راستای پاسخ به سوال مطرح شده و در بررسی رویکرد قاتلان در اقدام به کشتن فعالان عرب بایستی بگویم؛ نژاد پرستی نهادینه شده در سطح جامعه ایرانی وعرب ستیزی مهندسی شده توسط نخبگان ایرانی عامل اصلی برخوردهای خصمانه با هرگونه فعالیت سیاسی، فرهنگی واجتماعی در میان مردم عرب است. در این میان افزون بر حوادث تاریخی یاد شده بالا بایستی فرایند تشکیل دولت مدرن در ایران و در پی آن تاسیس آموزش و پرورش و تالیف کتاب های درسی ایرانیان با جدیت بازخوانی شود تا به فهم بیشتر دلایل این کشتارها بینجامد.

سکوت محافل سیاسی داخل وخارج از کشور، آژانس های خبری فارسی زبان که با بودجه کشور هایی چون امریکا، بریطانیا و آلمان تامین می شوند، شخصیت های مستقل حقوقی، فرهنگی، هنری و…. در این مورد نشات گرفته از ساختار ذهنی عرب ستیز این افراد و گردانندگان این دستگاهها دارد.

ساختار ذهنی ایرانی ها به دلیل استفاده از کتب درسی و آموزشی که عرب ستیزی در آنها مهندسی و طراحی شده، اینگونه بنا گردیده  که عرب جماعت را دشمن می دانند. برای اثبات این ادعا کافی است به صفحات آنتی عرب ایرانیان در شبکه های اجتماعی چون فیسبوک سری بزنید. به همین لحاظ است که بسیاری از ایرانی ها نه تنها درباره کشتار فعالان عرب اهوازی هیچ واکنشی نشان نمی دهند بلکه بسیاری از آنان حتی با انتشار اخبار اعدام فعالان عرب یا تظاهرات هایی که در مناطق عرب نشین صورت می گیرد مخالفت می کنند. تعدادی نیز فراتر گام نهاده و اقدام به یادداشت نویسی ونقد انتشار اخبار مناطق عرب نشین می کنند. آنان به تعدادی انگشت شمار از سایت ها و یا برخی فعالان حقوقی مستقل که در حمایت از زندانیان سیاسی اهوازی مطلبی می نویسند ویا موضع گیری می کنند، بی مهابا حمله می کنند، در این مورد می توان به حمله بسیاری از به اصطلاح نیروهای چپ ، ملی گراها و پان ایرانیست به خانم شادی صدر اشاره کرد. نکته جالب اینجاست که همه آنها همصدای رژیم (حفظ نظام وتمامیت ارضی) را مقدم بر (حق حیات) انسانها می دانند.

شکل گیری ساختار ذهنی ایرانیان اما تنها به امر تعلیم در مدرسه ودانشگاه عرب ستیز خلاصه نمی شود و بایستی چند مورد دیگر را بررسی کرد. رسوبات صدمه روحی روانی ناشی از شکست ایرانیان از اعراب در 14 قرن پیش، تزویر بسیاری از حقایق تاریخی، خود بزرگ بینی ملی ایرانیان، سیل بزرگ چاپ و نشر قصه، رمان، شعر و دکلمه های عرب ستیزانه در طی هشت دهه اخیر و… همگی در ساختن «ساختار ذهنی عرب ستیز» ایرانی ها دخیل هستند.

پیرامون مولفه دوم این حوادث دردناک یعنی؛ رویکرد قربانیان «مردم عرب» در این مصاف نابرابر و اصرارآنها بر قربانی دادن باید گفت؛ بنا بر تجربه زندگی در میان مردمان عرب، تعلق نسبی ژنتیکی به این ملت، کار حقوق بشری که روزانه با آن درگیر هستم وبا تکیه بر شناخت نسبتا کافی از روانشناسی سیاسی مردم عرب اهواز بر این باورم که ساختار ذهنی و خرد جمعی ملت عرب اکنون دچار یک تحول اساسی شده است. درباره دلایل این تحول بزرگ هنوز یک تحقیق اکادمیک معتبری نخوانده ام ونمی خواهم درباره دلایل وچگونگی این تحول بدون سند صحبت کنم. به نظر می رسد هر چه اتفاق افتاده گویای این است که خرد جمعی ملت عرب در راه نضج سیاسی گام نهاده است.                               

به همین دلیل است که با آنکه در تمام ایران سکوت به زور سر نیزه حکم فرماست، در اهواز ودیگر شهرها و روستاهای عرب نشین، مردم هر از چند گاهی بی اعتنا به سر نیزه وسرب داغ  بی مهابا به خیابان ها می آیند و فرزندان خود را قربانی رهایی از بردگی می کنند.

نتیجه می گیرم که دولت جمهوری اسلامی و حکومت قبل از آن نیز با رویکردی نژاد پرستانه، امنیتی وعرب ستیزانه با مردم عرب برخورد کرده اند. کما اینکه به نظر می رسد اینگونه برخوردها حتی در صورت تغیر رژیم جمهوری اسلامی همچنان ادامه خواهند یافت. به همین دلیل است که طیف غالب مردمان عرب بر این باور است که شکست خود پس از نه دهه مبارزه برای احقاق حقوق ملی آنان را وادار به حذف مفهوم مطالبات ملی کرده و اکنون آماده اند تا نه دهه دیگر را برای حق تعیین سرنوشت مبارزه کنند. در اردوگاه  نژادپرستان نیز دو طیف وجود دارد که یکی در لوای اسلامیت نظام و وطن پرستی عرب کشی می کند و دیگری طیفی گسترده از اپوزیسیون همین نظام است. این طیف سرتا پا غرق در مفاهیم نژادپرستانه وعرب ستیزانه است. به نظر می رسد در آینده ای نه چندان دور مثلث اختلافات سیاسی اقلیمی و بین المللی ، نژادپرستی نهادینه شده در اندیشه ایرانیان و اصرار مردم عرب بر حق تعیین سرنوشت دست به دست هم خواهند داد تا کارون تشنه، از خون فرزندانش سیراب شود.

 

 

فیس بوک -به غیر از روستاها وشهرستانهای اطراف اهواز


(قصد از شنیده ها آن چه است که در میان مردم نقل میشود وقصد من از ساکنان اهالی اهواز از مثلا 150 سال پیش تا کنون است – تاریخ قدیم خود بحث جداگانه ای دارد که در این مختصر نمیگنجد : 

قدیمی ترین منطقه های اهواز :عامری، خزعلیة (منتسب به شیخ خزعل)، زویه ها، صخیریة، مسیر کوتعبدالله (کوت عبدالله ، شکارة « حرشة و…. )، ،سوق حاج زکی (ملا زکی داماد محمد علی خان شیخ الرئیس رئیس تجار عربستان ومشاور خزعل ) یا همان خیابان بیست وجهار متری کنونی ، سید خلف ،باغ معین(حاج محمد ، معین التجار الابوشهری دستیار خزعل) و امنیة و رفیش ، عبارة (آخر آسفالت) ، کواخة (زند) میباشند که ساکنان این مناطق بجز امنیة که مردم عرب ساکن آنجا بدست مزدوران رضا شاه به رفیش هجرت داده شدند ومامورین دولتی جایگزینشان شدند همه عرب بودند وهستند ، می گویند که دلیل تسمیه امنیه از آن جهت است که انگلیسیها در جنگ جهانی اول در سال 1915 از مردم عرب که بر ضد آنها جهاد کرده بودند در این منطقه امان خواستند پس نام آن را امنیة گذاشتند تا چهل سال پیش نیز هنوز آثار آن جنگ وباقیمانده مهمات در ساحل کارون پیدا بود .

الآن تالار ترن در امانیة یا همان امنیة که از اداره راه آهن اجاره گرفته شده وقبل از راه آهن در زمان رضا شاه استانداری بوده و زاهدی در آنجا سکنى داشت یکی از مراکز اداری خزعل میباشد ، در منطقه امنیه قبیله های شرفة ، حردان ، سادات بیت سید نعمة بیشتر سکونت داشتند .

منطقه عامری
گفته میشود قدیمیترین ساکنان آن قبیله دیلم و پس از هجرتشان به نواحی شوشتر قبیله کعب بیت نبهان وبعضی از قبایل ساکن بندقیر ومسیر عنافچه یا لامی کنونی (مسیر تصفیه قند وشکر)مهاجر به آنجا ساکن بودند که در زمان محمد رضا شاه بعضی از خانواده های شوشتری و دزفولی به آنجا وسلمان فارسی (نادری سابق)هجرت نمودند که از نام شان پیداست که اهل اهواز نبودند همچنین در عامری بعضی خانواده های مندائی و بحرینی زندگی مینمودند .

ساکنان کوتعبدالله که شامل خود کوتعبدالله ، شکاره ،سده ، حرشة (گامیشاباد )و….قبیله های نواصر ، کردونی، سادات آلبوشوکة ،آلبوبالد، باوی ، قنواتی وغیره بودند .

ساکنان زویة ملى راه بیشتر قبیله عچرش بودند که در زمین های خود و حاج احمود عامری در تمام منطقه زیتون کارمندی کنونی کار میکردند تا الآن این قبیله شناسنامه های خود را با فامیل حاج احمود یعنی کعبی دریافت میکنند ،
در زویة داخل کوروش(کوی ملت) وفاز 4 کنونی که باز بیشتر زمینها از آن حاج احمود بوده کعب، سلامات و شجیرات زندکی میکردند که سپس انگلیسی ها شروع به خریدن زمینها در کوروش و ساخت وساز آنها نمودند .
در زویه مقابل کوی ملت قبیله حزبه از بنو کعب وقبیله مزرعة وسادات غرابات وکعب اهل شوشتر وشعیبیة سکونت داشتند ودارند، منطقه بروال تمام ساکنین آن نیز از قبیله های مزرعة ، بریهة و بنوتمیم مهاجر از فلاحیة (شادگان کنونی) و … میباشند ، منطقه (قرانة) پاستوریزه کنونی نیز ساکنان آن بیشتر از بریهة بودند .
ساکنان ام الغزلان (فرهنگیان کنونی) بیشتر از زرگان بودند ، همچنین منطقه زرگان نیز کامل از آن قبیله زرگان بود ،

چند سال قبل از انقلاب نیز منطقه آسیه (خواهر حاج احمود) آباد وحصیر آباد شکل گرفت ، اولین مهاجران بختیاری نیز اواخر زمان شاه در منبع آب سکنى گزیدند، منطقه سید خلف نیز ساکنان قدیم آن آن سادات ، بنوخالد ، خسرج ، نیس و … بوده وتمام منطقه کیانبارس تا نزدیکی های سه راه پلیس راه زمینهای کشاورزیشان بود.

منطقه صخیریة
از شرقش کنار باتلاق بین صخیریة وجبل الأهواز(کوه حصیر آباد وآسیه آباد) لوله نفت واز غربش ریل قطار میگذشت و این ریل در منطقه خزعلیة خرمکوشک کنونی انتها میافت وبه سچه(سکة – ریل) معروف بود . ساکنان این منطقه نیز خلیطی از قبائل مختلفی جون میاح ، حمید، سلامات ، خسرج ، عتاب ، سادات غرابات ، کعب و … بودند

منطقه خزعلیه
که بعدها در شمال آن منطقه نیوساید شرکت نفت ساخته شد از جنوب بسوگ العریان بازاری که شمال منطقه عامری بود ومنطقه صخیریة منتهی میشد در آنجا آخرین توقفگاه قطار وجود داشت ومحل حمل و ارسال نفت بود که این ایستگاه آخر به ام درویش زنی که نفت ریخته شده در هنکام بارگیری را جمع مینمود ومیفروخت نیز معروف بود ومسجدی که الآن مسجد شهید جعفری نام دارد قبلا به مسجد الهنود معروف بود

منطقه رفیش نیز از قدیمیترین مناطق اهواز است که ساکنین آن از قبائل مختلف که بیشتر در دو قرن اخیر از شط الحویزة یا میسان (دشت آزادکان) هجرت نمودند تشکیل میشود

ادامه دارد
(لطفا همکاری نمایید)

عکس بالا قدیمیترین عکس از اهواز است که هالیستر عکاس آلمانی که در سال 1871 به خاورمیانه آمده گرفته شده است.